Hoe start je een goed gesprek?
Stel je voor: je zit in een gesprek en merkt dat het na één antwoord eigenlijk al stilvalt. Je had gehoopt op meer diepgang, maar krijgt alleen korte reacties terug. Wat als je met een paar kleine aanpassingen vragen kunt stellen die de ander uitnodigen écht te vertellen, om samen verder te verkennen wat de ander bezig houdt?
Misschien stel je al een goede open vraag ‘Hoe gaat het?’ of ‘Hoe was je weekend? Het zijn open vragen die ander uitnodigt er meer over te vertellen. Toch zijn dit vrij algemene vragen, waarbij de ander vaak ‘goed’ antwoord. En de vraag is of jij echt de tijd hebt om naar het antwoord te luisteren of dat het voornamelijk een beleefdheidsvraag is.
Het risico van goede open vragen stellen is dat je een ander echt goed leert kennen én jezelf ook tot andere gedachten en ideeën kunt komen. Weet dat je tijd nodig hebt om écht te willen luisteren naar de ander.
Daarom schreef ik de gesprekskaarten met 70 open vragen. Deze blog is een verdiepende aanvulling voor iedereen die wil leren waarom open vragen stellen zo krachtig is én hoe je dat zelf kunt doen.
Wat zijn open vragen?
Een open vraag begint niet met “ja” of “nee”. Het zijn vragen die uitnodigen tot een verhaal, een gevoel of een uitleg. Ze beginnen vaak met:
Wie
Wat
Waar
- Welke
Wanneer
Hoe
Ik gebruik hiervoor de illustratie van de “5 dikke billen op een hekje”: Wie, Wat, Waar, Welke, Wanneer en de H van Hoe (het hekje). Het zijn simpele startpunten, maar ze openen de deur naar verdieping.
Waarom open vragen zo belangrijk zijn
Ik zeg altijd dat het stellen van open vragen helpend is om jezelf aan te leren rust te nemen in het beter te begrijpen wat een ander bedoeld of van jou verwacht én het jou helpt om een juist antwoord te geven.
Voorbeeld: Je gaat op in de drukte van de dag op je werk, je to do list is al lekker gevuld, je bent verschillende brandjes aan het blussen (niet echt hoop ik) en collega vraagt je iets voor hem/ haar te doen. Voor je het weet zeg je ja en pak je de taak over.
Daarna voel je irritatie of frustratie om het feit dat jij een extra taak erbij hebt gekregen, gratis.
Je voelt het al aan, door het stellen van een tegenvraag creëer je voor jezelf ruimte om na te denken of jij deze taak wel moet oppakken, wilt oppakken of dat je de ander kunt ondersteunen het zelf te doen.
Open vragen:
Nodigen uit tot reflectie en zelfinzicht.
Creëren ruimte om écht naar elkaar te luisteren.
Helpen bij het doorbreken van automatische, korte antwoorden.
Geven de ander eigenaarschap over zijn of haar verhaal.
In coaching zie ik steeds weer hoe een simpele open vraag iemand verder kan brengen. Het geeft vaak net dat zetje om van oppervlakkig naar betekenisvol te gaan.
Gesloten vragen: wanneer en waarom?
Naast open vragen bestaan er ook gesloten vragen. Dat zijn vragen waarop je meestal met “ja” of “nee” kunt antwoorden, of met een kort feitelijk antwoord. Bijvoorbeeld:
“Heb je vandaag goed geslapen?”
“Ga je mee naar de training?”
“Wil je koffie of thee?”
Gesloten vragen zijn handig als je snel duidelijkheid nodig hebt of iets praktisch wilt weten. Ze geven structuur en zorgen dat je efficiënt informatie verzamelt.
Maar: in een coachend of verdiepend gesprek kunnen gesloten vragen het gesprek juist afremmen. Het antwoord blijft vaak oppervlakkig of beperkt, waardoor je minder aanknopingspunten hebt om verder te vragen.
Daarom werkt het beter om gesloten vragen alleen te gebruiken:
Als je iets wilt bevestigen of verduidelijken.
In combinatie met open vervolgvragen, zoals:
Gesloten: “Voel je je gespannen vandaag?”
Open vervolg: “Wat maakt dat je je zo voelt?”
Op die manier kunnen gesloten en open vragen elkaar aanvullen.
Handige ezelsbruggetjes
De 5 Billen op een Hekje, de open vragen dus, zijn een belangrijke stap in communicatie om niet alleen jezelf, maar ook de ander te leren begrijpen.
Misschien ken je ze al, maar dit zijn klassieke en waardevolle afkortingen die helpen bij gespreksvoering:
OMA – Oordelen, Meningen, Adviezen: laat die achterwege.
LSD – Luisteren, Samenvatten, Doorvragen.
NIVEA – Niet Invullen Voor Een Ander.
OEN – Open, Eerlijk, Nieuwsgierig.
DIK – Doorvragen, Inleven, Kijken.
ANNA – Altijd Navragen, Nooit Aannemen.
Ze maken gesprekken luchtiger én dieper tegelijk. Dit vergt wel enige oefening en bewustwording van je eigen houding en huidige wijze van communiceren.
Om gesprekken steviger en met een diepere nieuwsgierigheid aan te gaan heb ik een prachtige CardDeck uitgebracht met laagdrempelige, verdiepende vragen. Voor jezelf of in gesprek met anderen. En een sterke starter voor coaching of intervisietraject.
Neem bijvoorbeeld de vraag: “Hoe zou een collega jou omschrijven?”
Een gesloten antwoord kan zijn: “Goed.”
Een open vervolg kan zijn:
- “Wat maakt dat hij of zij jou zo zou omschrijven?”
- “Hoe voelt het om zo gezien te worden?”
Of de vraag: “Hoe deel jij je ideale vrije dag in?”
- Gesloten antwoord: “Met familie.”
- Open vervolg: “Wat maakt dat dit jouw ideale invulling is?”
- “Hoe ziet dat er concreet uit, van ochtend tot avond?”
Zo zie je hoe open vragen leiden tot verdieping en verbinding.
Werkvormen met gesprekskaarten
Op de introductiekaart staat:
“Wil je verdieping? Stel jezelf of elkaar open vervolgvragen zoals:
– Wat betekent dit voor mij?
– Waar komt dit vandaan?
– Welke kleine stap kan ik zetten?”
Met die vervolgvragen maak je een gesprek levendig en betekenisvol. En dat hoeft niet ingewikkeld te zijn: het begint met nieuwsgierigheid en aandacht.
Kleine stapjes in open vragen
Open vragen stellen is geen trucje, het is een houding. Door écht nieuwsgierig te zijn, aandachtig te luisteren en door te vragen, creëer je gesprekken die ertoe doen.
Wil je hiermee oefenen? Mijn gesprekskaarten zijn een laagdrempelige manier om dit te doen.
Stel iedere dag één open vraag aan een ander en leer hierop door te vragen.
Of je nu coach bent, leerkracht, leidinggevende of gewoon nieuwsgierig in je persoonlijke relaties: een goede vraag opent altijd een deur.
